Dan derbija

Pleonastično je, ali šta fali: ćudljiva je ćud slučaja. Namjeste se nekad baš neobične koincidencije. Jednoj od njih svjedočićemo prekosutra kad su u nekoliko evropskih liga na kalendaru veliki derbiji. Skoro je nevjerovatno zapravo šta se sve sastavilo da se igra prekosutra, u nedjelju 20. septembra. Da počnemo od hronološki najstarijeg, od legendarnog škotskog “Old Firm” derbija: igra se, naime, utakmica Seltik – Glazgov Rendžers. Skoro nevjerovatno zvuči da su ova dva tima dosad, međusobno, igrali čak 452 puta, a da imaju do u broj isto pobjeda: po 172. Neriješenih rezultata je pak bilo 108. Ovdje praktično i nije potrebno ništa da se doda za motivaciju, ali ovakav “all time” skor može biti čak i to. Istini za volju, kad je riječ o derbijima samo u premijerligaškom takmičenju, Rendžersi imaju više pobjeda, ali trenutno je Seltik favorit u smislu trenutne forme, mada to za ovakav derbi ne znači (skoro) ništa.

Istog dana, u Madridu se igra lokalni derbi između Reala i Atletika. To, naravno, nije “El klasiko”, ali je važan lokalni derbi, a ”lokalnost” je često važan segment derbija. Ovdje postoje i drugi valeri. Atletiko Madrid je isprva nastao kao “podružnica” Atletika iz Bilbao, odnosno osnovali su ga studenti iz Baskije. Real je, kako mu i samo ime kaže, “kraljevski klub”. U najbanalnijoj mogućoj dihotomiji, u Madridu za Real navijaju bogatiji i viša klasa, a za Atletiko proleteri. Tako je barem tradicionalno bilo, a fudbal voli tradiciju, čak i kad se njena suština počne gubiti.

Zadržimo se još malo na Pirinejskom poluostrvu. Istog dana u Portugaliji igraju Porto i Benfika. Ovo je portugalski “klasiko”. Slično rivalitetu Real Madrida i Barselone ili Dinama i Hajduka, ovo nije samo rivalitet klubova, nego i rivalitet gradova, u ovom slučaju Lisabona i Porta. Nadimci ova dva kluba biće poznati navijačima eksjugoslovenskih reprezentacija; Porto su “zmajevi”, Befika “orlovi”. Prvi su “sjevernjaci”, drugi “južnjaci”, prvima su zlatno doba devedesete godine dvadesetog vijeka, drugima šezdesete.

Ali ni to nije kraj. Ako odemo na sjever od Španije i Madrida, ponovo imamo derbi, i to ne bilo kakav. To je derbi koji Francuzi zovu “klasik”: meč između Olimpika iz Marseja i Pari Sen Žermena. Ovdje postoji velika asimetrija kad je riječ o tradiciji klubova. Marsej je osnovan još u devetnaestom vijeku, mada na njegovom samom kraju (1899.), dok je PSŽ osnovan tek 1970. Međutim, to jesu dva jedina francuska kluba s najprestižnijom evropskom klupskom titulom. Takođe, to je veliki rivalitet između glavnog grada i ponosne velike mediteranske luke. Naravno, posljednjih godina PSŽ je mnogo bogatiji i mnogo bolji, ali vrijedi ponoviti po ko zna koji put: u ovakvom derbiju to ne igra preveliku ulogu.

Nabrojali smo dosad četiri derbija gdje se pomenutih osam klubova bori za sami vrh u svojim zemljama i prvenstvima ligaškog takmičenja najvišeg reda. Prekosutra se, međutim, igra i vrlo žestok, vrlo važan i vrlo star i tradicionalan derbi, a protivnici čak nisu ni prvoligaši, tačnije premijerligaši. Riječ je o legendarnom derbiju “Crne zemlje “ (The Black Country), derbiju čija je tradicija počela još 1883, derbiju između Vulverhemptona i Vest Bromvič Albiona. Ovi klubovi trenutno igraju u Drugoj ligi (Čempionšipu), ali to njihove navijače ne čini manje strastvenim; skoro da bi se moglo reći - naprotiv. U ovom trenutku, oba kluba imaju potpuno jedan broj bodova: po sedam. Sezona je tek počela i ovaj meč je svakako značajan, ali njegov derbi-karakter stavlja zapravo u sjenu puki rezultatski značaj. Pogledom na ovaj derbi skoro da može vidjeti dijahronijsku istoriju fudbala kao sporta.

U jezgru engleske teške industrije, u vrijeme kad zvanično još nije bila ni utemeljena liga, razvio se rivalitet između dva kluba iz dvije vrlo bliske lokalne  zajednice. To je taj, što bi ne toliko dugo kasnije nakon utemeljenja ovog derbija rekao Frojd, narcizam malih razlika. Karakteristika ovog derbija je i u tome da ovi klubovi nipošto nisu uvijek u istom rangu takmičenja. U ogromnoj većini derbija praktično su zagarantovana dva “izdanja” po sezoni, a ovdje kroz istoriju to nije bio slučaj. Ta nepredvidivost ovom derbiju daje još jednu posebnu čar.

Za ljubitelje fudbala ova nedjelja je takođe odlična ilustracija paradoksa “prevelikog izbora”. Navijači nekog od ovih klubova na stranu, ali oni koji ovim utakmicama prilaze samo kao nogometni fanovi, biće u dilemi šta da gledaju, jer makar se utakmice igrale i u različitim terminima, puno je baš u jednom danu gledati toliki broj mečeva.

Ovdje imamo i vremensku razliku između nekih od ovih derbija, ali svi ipak spadaju u Evropu. Ali ima i jedan skoro nevjerovatan neevropski post skriptum. Kao da ovi silni “klasici” nisu dovoljni, istog dana imamo i jedan nevropski “super klasiko”. Radi se, vjerovali ili ne, o meksičkom “super klasiku” meču između Klub Amerike i Gvadalahare, a koji je, eto, isto na programu dvadesetog septembra. Ne znam koja je matematički šansa da lutrija žrijeba udesi da se svi ovi mečevi dese baš istog dana, pretpostavljam da se u istoriji moralo destiti nešto slično, ali ja ne mogu da se sjetim. Uglavnom, početak je sezone, ima vremena da se u dugom nastavku manje-više (pre)stignu svi potencijalni gubici i hendikepi, pa će ulog na mečevi ponajviše biti ti mečevi sami; tako da prekosutra širom Evrope, a vidimo i ostatka svijeta, hiljade i desetine hiljada navijača čekaju mečeve koji su za njih posebni.