Muharem Bazdulj - Niko nije (polu)ostrvo

Nedavno je u Biblioteci grada Beograda održana promocija izvrsne knjige Katarine Roringer-Vešović o austrijskom nobelovcu Peteru Handkeu. Na promociji je među govornicima bila i Zorica Bečanović-Nikolić koja je pronicljivo primijetila srodnost u Handkeovoj fasicinaciji s dva rubna evropska polustrva: Pirinejskim i Balkanskim. To je jedna od onih naoko usputnih opaski koja bude mnogo više podsticajna za dalje razmišljanje od većine ambicioznih akademskih “mudrovanja”.

Moglo bi se o srodnostima (kao i razlikama) između ova dva poluostrva nadugo i naširoko, ali u nekom poetskom smislu možda ih ponajprije veže jak i dugotrajan uticaj islamske kulture, mada sproveden različito i u različitim epohama.

Ako bismo sudili po učesnicima ovogodišnjeg izdanja Fajnal Fora Evrolige koje počinje danas, u Atini, na Balkanu, dakle, na ova dva poluostrva igra se najbolje klupska košarka Starog kontinenta. Naime, sva četiri učesnika završnog turnira dolaze sa ovih poluostrva: ravnopravno, dva sa jednog, dva sa drugog. Dva su iz Španije, po jedan iz Grčke i Turske: Real Madrid, Valensija, Olimpijakos te Fenerbahče. Dobro, Turska je samo malim svojim procentom teritorije geografski evropska zemlja, ali tim je iz Istanbula. Dobro, i Istanbul ima evropski i azijski dio, ali svako ko išta zna o Istanbulu zna da je Fanar (ili Fener) odakle je Fenerbahče iz evropskog dijela grada.

Ono što svi koji su pratili Evroligu u protekloj sezoni odmah vide je činjenica da su se, kad je u učenicima riječ, plej in i plej of, što se kaže, džaba igrali. Na finalnom turniru igraju četiri tima koja su u ligaškom dijelu takmičenja osvojila prva četiri mjesta, i to ovim redoslijedom: Olimpijakos, Valensija, Real Madrid i Fenebahče, s tim što dva posljednja imaju isti skoro pobjeda i poraza (24:14), Valensija je na 25:13, a OIimpijakos na 26:12. Stoga je i raspored polufinalnih mečeva “logičan”: prvi protiv četvrtog, odnosno drugi protiv trećeg.

Igraju, dakle, “Balkanac” protiv “Balkanca”, odnosno turski protiv grčkog kluba: Olimpijakos:Fenerbače te “Pirinejac” protiv “Pirinejca”, da ne kažem “Španac” protiv “Španca”: Valensija:Real Madrid. U čitavom ovom kontekstu, kao favorit cijelog takmičenja nameće se Olimpijakos, kao dominantan tokom cijele sezone, a plus igra na "domaćem terenu". S druge strane, u samom plej ofu, Valensija se najviše namučila jer je jedina igrala pet utakmica, što može biti dvosjekli mač. Isto tako, međutim, samo naivci bi uskratili šanse Realu i Feneru. Sve je, dakle, moguće kao i u toku cijele evroligaške sezone što je i jedan od razloga tolike atraktivnosti ovog takmičenja.

Inače, kako god da se završi, ovaj Fajnal For se u izvjesnom smislu već upisao u istoriju. Ovo je, naime, prvi takav klupski košarkaški turnir bez utakmice za treće mjesto. A era Fajnal Fora u evropskoj klupskoj košarci počela je još 1988. godine, dok se još igrao Kup šampiona pod FIBA patronatom i to turnirom u belgijskom Gentu. Mislim na uvođenje ovog formata kao dugotrajnijeg i kontinuiranog rješenja, pošto je Fajnal For “testiran” u drugoj polovini šezdesetih, u Bolonji i Madridu 1966. i 1967, ali se odustalo od te ideje za iduće dvije decenije i kusur. A gentski turnir je onaj koji dobro pamte ovdašnji ljubitelji košarke, naročito navijači Partizana, turnir koji je bio kruna sezona u kojoj je bljesnuo trenerski genij nedavno preminulog legendarnog Duleta Vujoševića.

Inače, Balkansko i Pirinejsko poluostrvo često su bivali domaćini Fajnal Fora: od Atine i Soluna preko Istanbula do, naravno, Beograda (2018. i 2022. godine). Beograd ima čudesnu i strastvenu košarkašku publiku te nije čudno da je poželjna lokacija za ovaj turnir. Mada se Zvezda i Partizan nisu plasirali na Fajnal For ove godine, na njemu će se za titulu boriti po jedan igrač rođen u Srbiji, Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini. Nikola Milutinov iz Olimpijakosa te Mario Hezonja iz Reala su i u reprezentacijama rodnih zemalja, Srbije odnosno Hrvatske, dok je Fenerov Tarik Biberović, mada rođeni Zeničanin, reprezentativac Turske, a ne Bosne i Hercegovine.

Fraza iz naslova je, naravno, varijacija na čuveni stih engleskog pjesnika Džona Dona. Taj stih je inspirisao Ernesta Hemingveja za naslov njegovog romana o Španskom građanskog ratu. Nažalost, Balkan je na kraju dvadesetog vijeka u tom kontekstu prizivao onaj Štulićev stih “Sjećaš li se Španije”. Mnogo je bolje, naravno, kad oba poluostrva izazivaju sportske nego ratne asocijacije, makar ako sport i gledamo kao neki simbolički nadomjestak rata.

I da, ne treba zaboraviti pomenuti da Fenerbahče brani titulu koju je osvojio prošle godine u Abu Dabiju. I na tom Fajnal Foru je učestvovao i Olimpijakos. Ipak, njih je u polufinalu izbacio Monako, dok je Fener u finale stigao preko Panatanaikosa. I ne treba zaboraviti da je Fener svoju prvu evropsku titulu, i to u eri Željka Obradovića, naravno, osvojio u Istanbulu 2017. pobjedivši u finalu upravo Olimpijakos. Veliki je to rivalitet i to bi morala biti velika utakmica. Meč između Valensije i Reala ne treba, naravno, potcjenjivati, ali to su ipak takmaci i iz nacionalnog prvenstva, pa usprkos ogromnom ulogu to nekako kao da nema posve istu težinu kao kad se sastaju klubovi iz različitih zemalja.

Četiri su opcije za raspored u finalu i četiri su opcije za osvajača titule. Nećemo se ovdje igrati prognozera. Jeste to kliše, ali nekad i klišeji imaju smisla; neka, dakle, pobijedi košarka.