Sveci, grešnici i špijuni

„Oh when the saints go marching in“, jedna je od najpoznatijih tradicionalnih gospel pjesama a ujedno i himna navijača Sautemptona. Popularni „sveci“ taj nadimak nose jer su potekli iz dvorišta crkve Svete Marije, po čijem imenu i današnji stadion nosi ime Sent Meriz. Ali ne samo da „sveci“ neće umarširati nazad u Premijer ligu, već su se našli usred nezapamćenog skandala koji je ugrozio regularnost kompletnog takmičenja.

Dva dana pred utakmicu sa Sautemptonom, fudbaleri Midlzbroa pripremali su se u svom trening-kampu Roklajf Park. Kamp se nalazi na otvorenom, između terena za golf i hotela sa jedne, te terena za kriket sa druge strane. Tu negdje, iza jednog drveta, par metara udaljen od ograde, jedan čovjek je telefonom počeo da snima trening. Ubrzo je primjećen, pa se brže-bolje pokupio i nestao u nepoznatom pravcu.

Svima u kampu je odmah bilo jasno šta se dešava. Midlzbro je službeno prijavio Sautempton EFL-u (Engleska fudbalska liga) sedmog maja, dva dana prije prve utakmice polufinala plejofa za ulazak u Premijer ligu. Utakmica je završila bez golova, a trener Boroa, Kim Helberg, javno je optužio svoje rivale da su varali. Dvoboj je u medijima dobio epitet špijunske afere.

Revanš je nakon produžetaka pripao „svecima“ u napetoj atmosferi. Navijači su provocirali goste sa pravim i improvizovanim dvogledima, igrači su ulazili u konflikte na terenu a obračun su imale i dvije klupe predvođene trenerima. Helberg je situaciju nazvao sramotnom a trener domaćina Tonda Ekert napustio konferenciju za štampu nakon što ga je jedan novinar upitao da li se osjeća kao prevarant.

Kada su sutradan u javnost izašle fotografije čovjeka koji snima telefonom trening u kampu Midlzbroa, brzo se otkrilo da se radi o Vilijamu Soltu, analitičaru iz stručnog štaba Sautemptona. Skandal je buknuo i EFL je promptno reagovao sazivanjem Arbitražne komisije. Na saslušanju su otkrivene i inkriminušuće poruke (preko aplikacije WhatsApp) između Ekerta i njegovih saradnika.

https://x.com/Boropolis/status/2054578846792306790 pic.twitter.com/ffKnsVKwG4

— Boropolis (@Boropolis) December 7, 2023

Iz Sautemptona nisu negirali da se špijunaža desila, štaviše priznali su i dva ranija slučaja tokom ove sezone, kada su slali svoje analitičare da snimaju treninge protivnika uoči utakmica sa Oksford Junajtedom i Ipsvičem. Pretpostavka je da su se nadali blažoj kazni zbog priznanja počinjenog djela i saradnje sa Arbitražnom komisijom EFL.

Ukoliko se naime dokaže snimanje treninga protivničke ekipe unutar 72 sata prije utakmice, po pravilima EFL to se može kazniti novčano, oduzimanjem bodova ili diskvalifikacijom. Sautempton je kažnjen drastično: izbacivanjem iz finala plejofa za ulazak u Premijer ligu, te oduzimanjem četiri boda za sljedeću sezonu. Umjesto njih na Vembli će u subotu protiv Hal Sitija istrčati igrači Midlzbroa.

„Ovo je izuzetno razočaravajući ishod za sve povezane sa klubom. Znamo koliko će ovaj trenutak biti bolan za naše navijače, igrače, osoblje, partnere i širu zajednicu koja je pružala podršku ekipi tokom čitave sezone. Izvinjavamo se još jednom svima koji su pogođeni ovom odlukom Arbitražne komisije EFL,“ stoji u saopštenju fudbalskog kluba Sautempton, objavljenog nakon što je Liga odbila njihovu žalbu bez mogućnosti daljeg osporavanja.

Na Sent Merizu su se nadali da će saslušanja povodom ovog slučaja da se održe nakon finala, smatrajući da su pravila nedovoljno jasna a kazne široko definisane, što ostavlja previše prostora za različite interpretacije. Jedan od argumenata bio je i taj da Sautempton nije pobijedio ni Ipsvič ni Oksford niti Midlzbro u navedenim slučajevima, što bi trebalo da znači da nikakva nepoštena prednost nije ostvarena u odnosu na rivale na terenu.

Takođe, pozivali su se na prethodnu špijunsku aferu u engleskom fudbalu iz 2019, kada je Marcelo Bijelsa, tada trener Lidsa, slao svog saradnika da posmatra trening Derbi Kauntija. Lids je tada morao da plati kaznu u iznosu od 200 hiljada funti, ali nije imao posljedica što se tiče daljeg takmičenja.

Međutim, sumnje o špijuniranju pratile su Sautempton gotovo tokom cijele sezone. Pomenuti klubovi nisu jedini koji su sumnjali da ih je neko proučio nedozvoljenim metodama. Jedan od podataka koji ide u prilog tim sumnjama jeste da od dolaska Ekerta u novembru, „sveci“ imaju najbolji skor u Čempionšipu po postignutim golovima iz prekida. Upravo su izvođenje i branjenje prekida dio fudbalske igre koji se najlakše „krade“ posmatranjem treninga.

Špijuniranje protivničkih ekipa i krađa povjerljivih informacija o taktici i strategiji nisu rijetkost u svijetu sporta, a razlika je samo kulturološka, od zemlje do zemlje, koliko se to strogo kažnjava. Nedavno su tako Italijani pokušavali u Zenici da špijuniraju trening fudbalera Bosne i Hercegovine uoči baraža za odlazak na Svjetsko prvenstvo.

Na Olimpijskim igrama 2024, trening fudbalerki Novog Zelanda snimao je dron koji su poslali iz tabora Kanade, zbog čega su kanadski selektor i saradnici dobili jednogodišnju zabranu bavljenja fudbalom. Kanađanke su kažnjene i oduzimanjem šest bodova.

U američkim sportovima, kažnjivo je snimati i utakmice drugih ekipa, odnosno koristiti neautorizovane snimke sa tih utakmica. Tako je 2007. godine NFL kaznio Nju Ingland Pejtriotse sa 250 hiljada dolara a njihovog trenera Bila Beličika sa 500 hiljada zbog snimanja signala koje je svojim igračima pokazivao defanzivni koordinator Njujork Džetsa. Takođe, Pejtriotsima je zbog toga oduzet pik u prvoj rundi nastupajućeg drafta.

U koledž fudbalu najveći skandal desio se 2023. godine kada je NCAA pokrenula istragu zbog tzv. „krađe signala“ koju je za Mičigen Vulverinse obavljao izvjesni Konor Stalions, bivši marinac i pomoćnik tadašnjeg trenera Džima Harboa. Stalions je, često i maskiran, snimao utakmice rivala Mičigena, a gdje ne bi mogao da stigne slao bi svoje prijatelje i članove porodice da obave posao za njega.

Nakon pokretanja istrage, Stalions je podnio ostavku da bi poštedio svoje voljene Vulverinse i svog šefa Džima Harboa drakonskih kazni. Međutim, Mičigen je ipak morao da plati čak 20 miliona dolara kroz nekoliko godina. Stalions je dobio zabranu rada u koledž sportu na osam godina, dok je Harbo dobio desetogodišnju zabranu. Pošto se kazna ne odnosi na NFL, već samo koledž fudbal, Harbo i dalje radi kao trener Los Anđeles Čardžersa.

Priča o Mičigenu i Konoru Stalionsu vrlo je slična ovome što su radili Sautempton i Vilijam Solt. U oba slučaja upitno je koliko je njihova, inače ne naročito sofisticirana, špijunska djelatnost uopšte bila od koristi a koliko je ustvari naštetila njihovom timu. Karijera mladog trenera Tonde Ekerta, kojem je Sautempton ustvari prvi seniorski posao, takođe je ugrožena jer i njemu prijeti ozbiljna kazna.

Sve ovo što se dogodilo, na kraju krajeva, nije pošteno ni prema igračima Sautemptona, za koje se priča da će da podignu tužbu protiv sopstvenog kluba, ni prema igračima Midlzbroa, koji su već bili poslani na raspust pa su se dva dana kasnije ponovo okupili, niti prema igračima i stručnom štabu Hal Sitija, koji su se danima spremali za Sautempton i svu tu pripremu morali da bace u vodu.

Hal i Midlzbro boriće se u finalu na Vembliju, u utakmici vrijednoj 200 miliona funti. I to je sigurno najkorektnije s obzirom na okolnosti. Ali činjenica je da nakon ovog plejofa ostaje opor ukus i vrlo moguće dugotrajnije posljedice po Sautempton ali i dignitet samog takmičenja. Jedna od najneobičnijih priča engleskog fudbala još neko vrijeme neće dobiti svoj definitivan epilog, ali jedno se zna. „Sveci“ se ne vraćaju u društvo najboljih. Jer kako kažu dobro poznati stihovi Roling Stonsa, i sveci su grešnici.