Četvrti rođendan u novom životu Rodžera Federera

Kad se u septembru 2022. opraštao od profesionalne teniske karijere, Rodžer Federer je izjavio: “Kao što većina vas zna, suočio sam se sa mnogim izazovima u protekle tri godine u smislu povreda i operacija. Imam 41 godinu, odigrao sam više od 1.500 mečeva u periodu od 24 godine. Teniski svijet se prema meni ophodio srdačnije nego što sam ikada mogao da sanjam, ali je vrijeme da priznam da je došlo vrijeme da završim svoju takmičarsku karijeru. Lejver kup sljedeće nedjelje biće moj posljednji ATP događaj. Igraću više tenisa u budućnosti, naravno, ali ne na grend slemovima ili turnejama”.

Kad u ovom iskazu kaže da ima 41 godinu, to podrazumjeva da ima punu 41 godinu, odnosno da je ušao u 42. Taj 41. rođendan je proslavio oko mjesec i po dana ranije, 8. avgusta 2022. Sutra, 8. avgusta 2026. je, dakle, 45. njegov rođendan odnosno četvrti u novom životu otkad profesionalno ne igra tenis.

Federer je teniser koji se iz sporta i istorije sporta odavno preselio u mnogo širu sferu ikoničnih figura modernog svijeta. Jedan značajan savremeni pisac, Džef Dajer je napisao fascinantnu nefikcijsku knjigu “Posljednji dani Rodžera Federara i drugi krajevi”. Pisao sam onomad o toj knjizi pa sam pribilježio da Dajera kod Federera fascinira da mu je igra istovremeno maksimalno elegantna i maksimalno efikasna. Ima u toj knjizi “tehnike” koja je česta u ovim mojim kolumnama ovdje, da se sportski heroji “provlače” kroz filter visoke kulture.

Pišući o Federeru, kroz Dajerovu prizmu prolazi i Džim Morison i Bob Dilan i Filip Larkin i Luiz Glik te mnogi drugi. Njega zanima kako se u životima umjetnika ukazuje „početak kraja”. A Federera vidi kao umjetnika ne samo u metaforskom smislu. I nije u takvoj viziji usamljen. Isto tako, nije jedini značajan autor koji za svoja razmišljanja kao jednu od paradigmi uzima Federera. Na svoj, potpuno drugačiji način Federerom se bavi i Dejvid Epstajn u svojoj sjajnoj knjizi: “Opseg: Zašto generalisti trijumfuju u specijalizovanom svetu”. Epstajn se oslanja na ideju ponešto kontraintuitivnu, da nije loše biti “svaštar”, da ona tipična deskripcija novinara kao “univerzalne neznalice”, zapravo nije uvredljiva. Epstajnova knjiga je izišla u vreme kad mu prezime još nije zloglasno i privukla je veliku pažnju i bez te “klikbejt” karakteristike.

On u knjizi primijećuje da veliki broj istaknutih pojedinaca iz prirodnih nauka, profesora najelitnijih fakulteta, čak i nobelovaca, ima dubok interes za neke naoko potpuno nepovezane oblasti, kao što su muzika ili slikarstvo. Takođe, uz neke izuzetke koji potvrđuju pravilo, često su se vrhunski sportisti iz ovog ili onog sporta prethodno pokušavali, čak sa stanovitim uspjehom, baviti nekim drugim sportom. Kao izuzetak koji potvrđuje pravilo, Epstajn navodi Tajgera Vudsa, a kao primjer sportiste sa širinom: Federera. Naime, Rodžer Federer je trenirao fudbal, košarku i badminton, prije nego je izabrao tenis (ili je tenis izabrao njega). Naročito je bio zainteresovan da igra fudbal, i to za klub iz rodnog grada, za FK Bazel. Upravo u tom Bazelu se početkom devedesetih godina prošlog vijeka igrao važan nacionalni švajcarski dvoranski teniski turnir koji je usmjerio sportske talente dječaka Federera kao ovom sportu. Ljudi iz moje generacije pamte priču o Toniju Kukoču kao šampionu Dalmacije u stonom tenisu u svom uzrastu, kao i njegovom treniranju fudbala. Uostalom, legendarna Kukočeva “sedmica” nije omaž bilo kojem košarkašu, nego fudbaleru Slaviši Žungulu.

I Federer je među onim sportistima koji su se poslije karijere dobrim dijelom posvetili humanitarnom radu. U jednom čuvenom govoru rekao je da je od rane mladosti znao da tenis može da mu pokaže svijet, ali da ne može da mu zamijeni svijet. Istom prilikom  je efektno primijetio da je život veći od teniskog terena. To je jedna od stvari koja je karakteristična za sport kao profesionalni život, u doba produžavanja životnog vijeka, većina karijera završava praktično u prvoj polovini očekivanog trajanja života. Dio sportista ostaje u “struci” ili kao treneri ili kao zvaničnici sportskih organizacija, ali to ne mogu svi, pa čak ni većina. A kako god da se Federerov život nastavio, njegova baština je svakako ogromna.

Navedimo na kraju ponovo književnu referencu. Ovako je nobelovac Dž.M. Kuci pisao u jednom pismu velikom romansijeru Polu Osteru: “Uglavnom mislim da je gledanje sporta na televiziji gubljenje vremena. Ali postoje trenuci kada nije, a kao primjer mi često padaju na pamet detalji iz najslavnijih Federerovih dana. (…) Kako Federer odigrava dijagonalni bekhend-volej preko cijelog terena, naprimjer. Je li to zaista, ili jedino, estetika? (…) Čini mi se da mi dok to gledam kroz glavu prolaze ovakve misli: ‘Eh, da sam ja svoj pubertet proveo trenirajući bekhend umjesto da sam radio ne-znam-više-šta… tada bih i ja mogao da odigram takve udarce, pa bi mi se ljudi širom svijeta divili’; onda slijedi misao: ‘Čak i da sam tokom cijelog puberteta samo vježbao bekhend, ne bih to mogao odigrati, ne u stresnim uslovima stvarnog meča, ne namjerno’. Iz čega proizlazi zaključak: ‘Upravo sam vidio nešto što je istovremeno i ljudsko i nadljudsko; vidio sam nešto kao otjelotvorenje ljudskog ideala’. Želim još da potcrtam kako se u ovim mislima najprije javlja zavist i kako zatim nestaje. Čovjek počne prvo da zavidi Federeru, zatim da mu se divi, a završi lišen i zavisti i divljenja, bude ostavljen sa oduševljenim otkrovenjem šta sve ljudsko biće – biće poput nas – može da napravi”.

Eto kakvo divljenje je mogla da prizove igra Rodžera Federera.