Muharem Bazdulj - Plesni ritual prevladavanja bola

Krajem marta i početkom aprila u Jugoslovenskoj kinoteci u Beogradu na programu je bio ciklus “Boks na filmu”. Prikazano je tu deset-petnaest filmova, od “Razjarenog bika” preko “Rokija” do “Djevojke od milion dolara”. Gledajući neke od tih filmova, uglavnom po drugi ili treći put, ukazalo mi se ponovo to koliko je boks zahvalna metafora života. Pominjali smo ovdje prije nekoliko nedjelja literarnost šaha, ali boks je ipak još više literaran. Jedan od nespornih klasika naše književnosti zove se “Kad su cvetale tikve”, a i mnoge druge nacionalne književnosti imaju neki svoj formalni ili neformalni bokserski “klasik”.

Ljubav prema boksu često imaju autori ili autorke od kojih se to, na prvi pogled, nie bi očekivalo. Primjera radi, Džojs Kerol Outs (rođena 1938.) na glasu je kao suptilna i “intelektualna” autorka. Ipak, ona je takođe autorka čuvene esejističke knjige “O boksu”. Džojs Kerol Outs ima bogatu bibliografiju, sa priličnim brojem knjiga prevedenim na južnoslavenske jezike, među kojima, nažalost, nije i ovo djelo. U toj knjizi se o boksu govori kao o “tragičnom teatru” odnosno o “plesnom ritualu prevladavanja bola”.

Kad je o boksu i književnosti riječ, neizostavan je i esej Normana Mejlera o Majku Tajsonu. Bokser o kome je najviše pisano je, naravno, Muhamed Ali, a naša je privilegija da jedan od najboljih tekstova o Aliju možemo čitati bez prevoda. Radi se o dugačkom kongenijalnom eseju Stanka Cerovića u kojem je i ovaj čudesni opis možda i najinspirativnijeg trenutka u istoriji boksa: “Tukli su se, Frejzer i Ali, kao dva svijeta koji nemaju ništa zajedničko i koji ne mogu postojati istovremeno: na život i smrt, do poslednjeg daha.

A desilo se da je jedan bio zaista najveći bokser svih vremena, iako zarđao posle duge pauze, a drugi neumorni borac na vrhuncu forme, spremljen za ovaj meč kako se možda nijedan bokser nikad nije spremao, skoro robot (...) Sve je stremilo ka jednoj žiži, sve se uklapalo za ‘noć kad će stati istorija’. U prvom dijelu svoje karijere, dok je plesao, Muhamed Ali praktično nije primio nijedan ozbiljan udarac. (...) U ovome meču je primio mnogo više udaraca nego u cijelom životu. Možda niko dotad nije primio na ringu toliko udaraca. I to udaraca od jednog od najvećih nokautera u istoriji. (...)

U petnaestoj rundi konačno se desilo ‘ono’. Spor, izmrcvaren, na nogama koje klecaju, Ali je bio Frejzeru na idealnoj razdaljini. Taman koliko ovome treba da zamahne i cio se ispruži, unoseći u udarac snagu cijelog tijela, i smjesti mu kroše u bradu. Bio je to, kako je posle rekao sudija u ringu, najjači udarac koji jedan čovjek može primiti”.

Ali je ustao, a o tome kako je ustao pročitajte kod Stanka, jer taj tekst morate pročitati cio. Ovdje me, u kontekstu temporalnog povoda, zanima jedan drugi Alijev meč, onaj od kojeg se upravo ovog aprila navršava tačno pola vijeka, onaj protiv Džimija Janga od 30. aprila 1976. Meč je održan u Lendoveru, u američkoj saveznoj državi Merilend, a direktno je prenošen na televiziji, na programu mreže ABC.

Ali je branio šampionsku titulu, Jang je bio izazivač. Ali u tom trenutku ima 34 godine, Jang je, prigodno, pomalo nomenestomenovski (Nomen est omen - Ime je znak), sedam godina mlađi. U tri godine uoči meča sa Alijem, Jang nije doživio nijedan poraz. Prije toga je već bio poznat kao odličan “udarač”, ali je vremenom usavršio držanje garda i generalno odbrambenu tehniku. Dorastao je tako i do pozicije da može biti izazivač Muhamedu Aliju.

Osim što je bio sedam godina mlađi, Jang je imao i deset kilograma manje. Sam Ali nikad prije nije u ring ušao teži. Ta razlika u dobi i u masi uticala je, naravno, na strategije borbe. Jang je odlučio da pokušava da održava što je moguće veću distancu i da sa te distance pokušava što je moguće agresivnije i brže da udara Alija. Moglo bi se reći da je manje išao na snagu, a više na frekvenciju udaraca.

Trudio se takođe da drži glavu nisko da bi na minimum smanjio mogućnost Alijevog razornog udarca u glavu. Sinopsis skoro kao da je došao iz one čuvene pjesme Zabranjenog pušenja po kojem je čitav dupli album dobio ime: Jangu kao da je sam đavo dao vještinu eskivaže, dok je Ali imao razoran udarac desnom. Meč je bio prilično raznopravan. Ali je djelovao bliži pobjedi kad bi Janga natjerao do ruba ringa, do konopaca. Jang je bio ravnopravniji dok bi se udarci razmijenjivali u središtu ringa. U svakom slučaju, nokauta nije bilo i obojica boraca su kraj petnaeste runde dočekali na nogama.

Čekala se, dakle, sudijska odluka. Većina objektivnih posmatrača je držala da je Ali ipak bio bolji, ali ni Jangova pobjeda ne bi bila posve iracionalna odluka. U ovakvim slučajevima sudije i postoje jer stvari nekad nisu očigledne. Ipak, u odluci koja je za neke sportske novinare bila kontroverzna, pobjedu je jednoglasno odnio Muhamed Ali.

U narednih pet i po godina, do kraja profesionalne karijere, Ali je boksovao još osam puta: s pet pobjeda i tri poraza. U osam posljednjih mečeva karijere izgubio je više puta nego u prethodna 53 meča. Naposljetku, kad se povlačila crta, skor je bio: 61 meč, 56 pobjeda, pet poraza. Kao u nekoj paraboli u učenju iz poraza, Jangovi “zvjezdani trenuci” dolaze upravo u mjesecima nakon poraza od Alija kad niže meč za mečom bez poraza, uključujući i čuvenu pobjedu protiv Džordža Formana naredne godine.

Jang je umro sa 56 godina, a Ali sa 74. Obojica su godinama patili od hroničnih neuroloških bolesti. Dugoročna cijena udaraca u ringu često se plaća zdravljem.