Luča srca Mirčee Lučeskua

Gigant ukrajinskog fudbala i evropske perfierije, Šahtjor iz Donjecka, na pragu je svog prvog Uefinog polufinala u doba modernih tektonskih pomjeranja koja su uzdrmala planetu – od početka pandemije i početka rata u Ukrajini. Navikli su „rudari“ na stalne potrese i neizvjesnost – od 2014. godine praktično ne igraju na svojoj „Donbas areni“ i lutaju po Evropi, ali u svim promjenama jedno je konstanta – ugalj na koji radi donjecka mašina je brazilskog porijekla.

U prvom meču četvrtfinala ovosezonske Lige konferencije Šahtjor je razbio AZ Alkmar 3:0 u Krakovu, pošto su Pedrinjo i Alison Santana uradili ono što Brazilci decenijama rade u narandžasto-crnim dresovima. Kao nekada Luiz Adriano, Daglas Košta, Vilijan i ostali Šahtjorovi majstori iz zemlje kafe i fudbala, napravili su razliku, pa generalni direktor Serhij Palkin i šef sportskog sektora Darijo Srna već polako provjeravaju dostupnost stadiona Visle Krakov za kraj aprila i potencijalno polufinale sa Kristal Palasom.

Sva tri gola pala su u završnih dvadesetak minuta, a Šahtjor je bio pravi Lučeskuov, sa četiri Ukrajinca koji su držali kontrolu i sedam Brazilaca da opiju rivala.

View this post on Instagram

A post shared by FC Shakhtar Donetsk (@fcshakhtar)

Pobjeda je posvećena upravo čovjeku koji je lice modernog Šahtjora, gospodinu Mirčei. Dva dana prije utakmice u Krakovu fudbal je ostao bez istinske legende i čini se da je to bio pravi način za posljednje до свидания, прощавай, adeus i la revedere. Mirčea je uz maternji, rumunski, govorio još sedam jezika, uključujući ruski, ukrajinski i portugalski, i to je bio samo dio njegove ličnosti koja je bila oblikovana najprije fudbalom, ali i književnošću, umjetnošću, čak i politikom.

Na klupi Šahtjora u Krakovu bio je čovjek koji želi da vrati tim na krov ukrajinskog fudbala, Arda Turan. Zanimljivo je to što je posljednje tri utakmice, od ukupno 100 u dresu reprezentacije Turske, Arda odigrao kao Lučeskuov vojnik, a sa 13 godina stigao je u Galatasaraj baš kada je Lučesku preuzeo istanbulski tim.

„Moje najiskrenije saučešće porodici Mirčee Lučeskua. Bio je veliki učitelj – za mene lično, kao i za ukrajinski i turski fudbal. Bio je izuzetno važna figura za moju zemlju. Ono čemu nas je naučio, ono što je pokazao u fudbalu i nasljeđe koje je ostavio zauvijek će ostati s nama“, kazao je Turan uoči meča s AZ Alkmarom.

U elitnog fudbalera Turan je izrastao kod Dijega Simeonea u Atletiku, a koliko je Lučesku dugo bio prisutan govori i to što je tada upravo Ćola Simeonea, sa samo 20 godina, predstavio Kalću u Pizi 1990. godine.

Mogao bi da se sastavi moćan tim od igrača koje je Lučesku oblikovao u karijeri koja je trajala od 1979. godine pa do posljednjeg dana njegovog života. Kod čovjeka koji je u Italiji dobio nadimak „Il Luce“ – odnosno „svjetlost“ – ne samo zbog zvučne konekcije sa prezimenom, već i zbog načina na koji je zračio, u prvom timu je bio Andrea Pirlo. Dva dana nakon 16. rođendana italijanski Mocart debitovao je kod Lučeskuovog pomoćnika Adelija Mora 1995. godine, nakon što je Rumun dobio otkaz. Takođe, uz Mirčein vjetar u leđa, prvi put za Rumuniju zaigrao je 18-godišnji George Hađi 1983.

Da Lučesku više ništa nije učinio za fudbal, čini se da je dovoljno, a učinio je mnogo više. Pogotovo za svijet koji nije iz fudbalske aristokratije Starog kontinenta – za Rumuniju, Ukrajinu i Tursku. Zahvaljujući Mirčei evropska elita uvijek je imala zanimljiv tim sa istoka koji može da pomrsi račune svima, kao što je Galatasaraj Real Madridu u Superkupu Evrope 2000. godine ili upravo Šahtjor u Kupu Uefa 2009. To su bili Lučeskuovi najveći međunarodni uspjesi, a u oba meča za trofej razliku su pravili njegovi Brazilci – Mario Žardel u Monaku 2000. godine i Luiz Adriano i Žadson u njegovom Istanbulu skoro devet godina kasnije protiv Verdera.

Lučeskuova fudbalska karijera trajala je neprestano od dječačkih dana, praktično do posljednjeg daha. Sanjao je da ispuni san koji nije uspio kao trener, ali jeste kao igrač – da vrati Rumuniju na Mundijal.

Tako je, uprkos brojnim zdravstvenim problemima koje je uspio da prebrodi tokom decenija, a koji su bili sve ozbiljniji kako su godine prolazile, odlučio da ne napusti klupu „trikolora“ u momentima kada je Svjetsko prvenstvo bilo na vidiku, ali s teškim preprekama na putu zvanom plej-of.

Prva je bila i posljednja – upravo Turska, koju je vodio nešto više od godinu dana od 2017, ugasila je Rumunima novi meksički san, a Lučesku je, nakon što je dao bukvalno sve od sebe, znao da je kraj.

Bio je to trenutak koji može da definiše generacije, kazao je Lučesku u jednom od rijetkih intervjua koje je dao Gardijanu pred plej-of.

“Kada su mi doktori rekli da mogu da nastavim sa radom, fokusirao sam se na ono što treba da uradim za Rumuniju. Razgovarao sam sa Savezom i rekli su mi da ne mogu pronaći selektorsko rješenje u ovoj situaciji. Nisam u najboljoj formi, pa bih se povukao da je postojala druga opcija. Ali insistiram: ne mogu otići kao kukavica. Moramo vjerovati u svoju šansu da se kvalifikujemo.”

I nije otišao kao kukavica, već je ostavio legat i dao Rumunima zavjet. Do narednog Mundijala proći će više od tri decenije kako su igrali na Svjetskom prvenstvu sa generacijom čije je temelje udario upravo Lučesku.

Odveo ih je na prvo Evropsko prvenstvo u istoriji 1984. godine u Francuskoj, pošto je osvojio grupu sa Čehoslovačkom, Švedskom, Kiprom i prvakom svijeta dvije godine ranije, Italijom, a u grupi je Rumunija ispala kao posljednja, nakon što je remizirala s Portugalom i tijesno izgubila od Zapadne Njemačke (2:1) i Španije (1:0). Tada su upravo Španci upoznali Georgea Hađija, koji je sa samo 20 godina bio Lučeskuov kapiten, i krenula je renesansa rumunskog fudbala, kasnije kulminirala Steauinim Kupom šampiona 1986. godine.

Upravo te godine malo je nedostajalo Lučeskuu da odvede „trikolore“ na Mundijal, prvi od 1970. godine, kada je sam bio kapiten nacionalnog tima.

Rumuni su, uz Jugoslovene, Francuze i Belgijance, bili jedini koji su prešli Atlantski okean da bi igrali na inauguralnom Svjetskom prvenstvu u Montevideu 1930. godine, a uz Francusku i Belgiju, kao i Brazil i Argentinu, Rumunija je jedina zemlja koja je igrala na prva tri Mundijala.

Od 1938. godine se, zbog Drugog svjetskog rata, na čijem je samom kraju u Bukureštu rođen Mirčea Lučesku, 29. jula 1945, čekalo 12 godina do narednog Prvenstva svijeta u Brazilu 1950. godine. Usljed burnih geopolitičkih dešavanja, udaljenosti Brazila, finansijskih muka, brojne selekcije su se povukle prije samog turnira, poput Francuske, Belgije i Argentine, a Rumunija je bojkotovala kao dio sovjetskog bloka, čiji je jedini predstavnik bila Jugoslavija. Tako je Brazil do danas ostao jedina reprezentacija koja je učestvovala na sva 23 šampionata, a Rumunija započela predugo doba čekanja.

Prekinula ga je generacija Anđela Nikuleskua, predvođena krilnim napadačem Dinamo Bukurešta, sa brojem 11 i kapitenskom trakom na ruci, Mirčeom Lučeskuom. Prvi put nakon 32 godine Rumuni su se našli među najboljima na svijetu u Meksiku i predstavili svoje „Karpatske Brazilce“. Krasio ih je fudbal sa mnogo dodavanja, a u grupi sa velesilama umalo su prošli dalje – svjetski šampioni Englezi pobijedili su ih 1:0 golom Džefa Hersta, pala je Petrašova Čehoslovačka 2:1, a potom je Pele odigrao jednu od najboljih utakmica na turniru i sa dva gola vodio Brazil do pobjede nad Lučeskuom i saigračima 3:2, što je bio kraj za „trikolore“.

View this post on Instagram

A post shared by Goal (@goal)

Uprkos svemu Rumuni su oduševili, Pele je čak skrhanom Mirčei tražio dres, a sam kapiten Rumunije dobio ponudu Fluminensea da pređe iz Dinamo Bukurešta. U tvrdom komunističkom režimu to nije bilo moguće.

Više od pola vijeka kasnije, sa punih 80 godina, Lučesku je ponovo sanjao o onome što su samo najveći uspjeli da urade – da bude dio odabrane grupe ljudi koji su kao kapiteni i selektori vodili svoj nacionalni tim na Mundijalu. Učinili su to Bekenbauer i Dešan, šampionski u oba slučaja, ali i Maradona i Dunga, sa drugačijim utiskom na kraju avantura.

Iako joj je donio samo jedno Evropsko prvenstvo, Lučesku je Rumuniji dao sve. Bio je učitelj generacija koje su kasnije, sa njegovim nasljednicima na klupi, bile uspješnije. Sa Hađijem u punoj snazi, u kojoj ga je često održavao sam Lučesku kroz oživljavanje u Breši i Galatasaraju, uslijedilo je zlatno doba rumunskog fudbala i tri vezana Svjetska prvenstva od 1990. do 1998. godine. Na sva tri Mundijala plasirali su se kao osvajači kvalifikacionih grupa, u SAD čak stigli do četvrtfinala preko Maradonine, Redondove i Batistutine Argentine, potom ispali na penale od Švedske. Posljednji meč na Svjetskim prvenstvima Rumunija je odigrala u Bordou posljednjeg junskog dana 1998. Pamti se poraz od Hrvata po Šukerovom penalu, ali i po „neobičnim“ frizurama Rumuna.

Te godine Ronaldo je bio najbolji igrač svijeta, a od početka naredne trener mu je u Interu bio Mirčea Lučesku. Očigledno se Il Luće nije najbolje snalazio u elitnom ambijentu, zadržao se na Meaci svega 17 utakmica, a za Ronalda govorio da previše vremena provodi u noćnim klubovima. Masimo Morati, stariji samo dva mjeseca od Lučeskua, pokušao je da u njemu pronađe majstora iz Breše. Nije to učinio ni sa njim ni sa Pirlom.

“Odgajali ste me kao sina, dali mi priliku da se nadmećem s drugima dok sam bio veoma mlad. Naučili ste me šta znači voljeti ovaj sport u svim njegovim detaljima. Nikada Vam neću prestati zahvaljivati. Srećan put, Mister. Hvala Vam, Mirčea”, emotivan je bio Pirlo u posljednjem pozdravu.

View this post on Instagram

A post shared by Andrea Pirlo Official (@andreapirlo21)

Iz Milana Lučesku se vratio u Bukurešt i Rapidu donio prvu titulu od 1967. godine, svoju drugu trenersku u domovini, nakon što je devet godina ranije osvojio krunu sa Dinamom. Kao igrač Dinama sedam puta je bio prvak Rumunije. Tada je stigao poziv s Bosfora i otvoreno je novo poglavlje u karijeri, obilježeno trofejima i istorijom.

U redovima osvajača Kupa Uefa, Galatasaraja, dočekao ga je najdraži učenik, George Hađi, i ljeto je bilo kao iz snova – uz Superkup Evrope plasirali su se u Ligu šampiona i stigli do četvrtfinala, gdje im se revanširao baš Real. Prvu titulu u Turskoj Lučesku je osvojio naredne sezone, a potom prešao u Bešiktaš i vratio ga na tron nakon skoro deset godina čekanja. Slična priča kao sa Dinamom i Rapidom u Bukureštu – garant uspjeha bio je Lučesku. Scenario su prepisali i u Ukrajini.

Sve je režirao Rinat Ahmetov, prebogati ukrajinski tajkun, koji je u Šahtjor doveo direktora Serhija Palkina, a potom i privatnim mlaznjakom pošao po Mirčeu Lučeskua. U fudbalskim rudnicima Donjecka zasijalo je brazilsko zlato.

Lučeskua je u novom timu dočekao jedan Brazilac – Brandao. Novac je bio tu, čovjek koji je dotakao dva najveća Brazilca, Pelea i Ronalda, je stigao, pa je plan bio jasan. Odmah su došli Elano, Matuzalem i Žadson i samba je postala omiljena u rudnicima.

Tim iz Donbasa preuzeo je primat u ukrajinskom fudbalu u postsovjetskom periodu od Dinamo Kijeva, a njegov general bio je majstor iz Bukurešta. Za 12 sezona Lučesku je osvojio osam titula u Ukrajini, ukupno 22 pehara, od čega je najveći Kup Uefa 2009. godine.

Bilo je mnogo nezaboravnih noći i u Ligi šampiona, pogotovo 2010. i 2011. godine, kada je osvojena grupa ispred Arsenala, Brage i Partizana, a potom je stiglo i četvrtfinale sa Barselonom, preko Rome. Lučeskuovi momci znali su da namuče velikane, ali i da prime po pet komada kao što su u tom dvomeču u kom su dosegli najdalji domet. Ipak, nikom nije bilo drago kad iz trećeg šešira izvuče „rudare“.

Lučesku je, najviše sa Šahtjorove klupe, sakupio 115 utakmica Lige šampiona i u odabranom je trenerskom društvu, iza Anćelotija, Fergusona, Gvardiole, Vengera, Murinja i Simeonea, a ispred Alegrija i Klopa.

Pobjeđivanje je postalo navika, uspjeh zarazan, a širio ga je Lučesku gdje god je bio. Tako je bilo i u Zenitu, u koji je prešao nakon 12 nezaboravnih godina u Šahtjoru, u kom će sigurno jednog dana dobiti spomenik. Iz Sankt Peterburga put ga je ponovo poveo u Istanbul, koji mu je bio još jedan dom, na klupu Turske, sa kojom je imao još jedan puni krug – prvi meč bio mu je sa Ukrajinom u Harkovu u kvalifikacijama za Mundijal u Rusiji, u septembru 2017. godine, posljednji takođe sa Ukrajinom u Antaliji, prijateljski, godinu kasnije.

Iako je još u Šahtjoru 2009. godine imao srčane probleme, težak udes 2012. godine u Bukureštu, Lučesku nikada nije odustao. Živio je fudbal i za fudbal, a srce ga je slušalo dok nije zaista zatvorio krug. U ljeto 2020. godine preuzeo je Šahtjorovog ljutog rivala, Dinamo iz Kijeva, i spriječio svoje „rudare“ da učine ono što nisu s njim na klupi – da nanižu pet titula.

Tako je nakon Rumunije i Turske, Lučesku i u Ukrajini osvojio po šampionski pehar s dva velika tima, a Dinamo vratio u Ligu šampiona i vodio ga u eliti tokom dvije vezane sezone. I nije bio kraj.

Rumunija je, nakon odličnih igara i sa generacijom mladih momaka koji su pristigli u A tim, ostala bez selektora, Edvarda Jordaneskua, nakon Eura 2024. Predsjednik Saveza Razvan Burleanu spasioca je vidio u Mirčei Lučeskuu, koji nije mogao da ostavi svoje na cjedilu. Kada ni 40 godina kasnije nije uspio u onome što je bio cilj i 1986. godine, da se uz njega na Mundijalu još jednom čuje rumunski „Eho“, kako se još zove rumunska nacionalna himna, odlučio je da je dosta. Istanbul, Bukurešt, Ukrajina bili su mu suđeni, Meksiko, samo kao igraču.

Mirčeino veliko srce, u kom je bilo mjesta za po dva rumunska, turska i ukrajinska velikana, za Rumuniju, Italiju, Tursku i Ukrajinu, za sve mlade fudbalere koje je oblikovao i, poput Duška Vujoševića, usmjeravao na prave vrijednosti, zadnje otkucaje je imalo u Bukureštu 7. aprila 2026. Samo desetak dana ranije vodio je svoju Rumuniju protiv svoje Turske.

Mirčeino srce je lopta, a on ga je „zavitlao u visine i pogađao“.