Muharem Bazdulj - Golman koji u Sevilji nije vidio berberina

Kad fudbalski romantičari žale za nekadašnjim Kupom evropskih šampiona i smatraju ga superiornim u odnosu na Ligu šampiona, to se odnosi na inicijalnu ravnopravnost nacionalnih prvenstava. U kontekstu najprestižnijeg klupskog takmičenja u Evropi, bolje je i važnije bilo biti šampion Islanda ili Sjeverne Irske nego vicešampion u Španiji ili Italiji. Prvi su, naime, u takmičenju učestvovali, dok drugi nisu.

U tom smislu, opcija pravog iznenađenja, odnosno mogućnost da neki klub koji ne spada među najbogatije u Evropi osvoji najznačajniji klupski trofej, od utemeljivanja Lige šampiona kao takmičenja koje je naslijedilo Kup evropskih šampiona, procentualno pada skoro na nulu. Dva su razloga: prvi je selekcija učesnika takmičenja, a drugi je sistem takmičenja.

Ove godine i sezone navršavaju se tačno četiri decenije otkad je prvi put neki klub iz Istočne Evrope osvojio Kup evropskih šampiona. A tačno dan ranije u odnosu na dan kad ovaj tekst prvi put izlazi pred čitaoce (šesti mart 2026.) tačno je četrdeset godina od jedne važne utakmice trijumfalne serije Steaue iz Bukurešta.

Ove godine je 5. mart pao u četvrtak, a prije četiri decenije je pao u srijedu. Te srijede u Bukureštu je igrana prva utakmica četvrtfinala Kupa evropskih šampiona u fudbalu izneđu domaće Steaue, šampiona Rumunije i Kusisija iz Lahtija, šampiona Finske. (Usput, Kusisi na finskom označava broj 69.)

Na putu do četvrtfinala, Steaua je pobjedila šampione Danske i Mađarske, a Kusisi šampione Jugoslavije (FK Sarajevo) i SSSR-a (FK Zenit). I za jedne i za druge plasman u četvrtfinale bio je veliki uspjeh. Pobjeda u dvomeču vodila je u polufinale, među četiri najbolje ekipe u Evropi. Ulog je, dakle, bio ogroman. U prva dva dvomeča Steaua je bila dominantna trijumfujući ukupnim rezultatom 5:2 odnosno 4:2. Nije, međutim, da i Finci nisu bili efikasni: Sarajevo su izbacili ukupnim rezultatom četiri prema dva, a Zenit sa četiri prema tri.

Četvrtfinale je, kako već rekosmo, četvrtfinale i ovdje se igralo dosta opreznije. Stoga možda i nije neočekivano da je utakmica završena sa, kako sportski novinari vole reći, nepopularnim rezultatom, odnosno 0:0. Dvije nedjelje kasnije, u revanšu na dalekom sjeveru, ulog je još veći jer nema popravnog ispita. Situacija je čak i nezgodnija za Fince pošto je na snazi pravilo o većoj vrijednosti gola u gostima pa bi Steaui odgovarao i rezultat 1:1 ili 2:2, odnosno svaki remi osim onog bez golova koji bi povlačio produžetke i eventualno penale.

Kad već svi slute produžetke, u osamdeset i šestoj minuti, Viktor Piturka postiže pogodak za Rumune i Steaua prolazi dalje, u polufinale. Tamo ih čeka favorizovani Andrleht koji je u četvrtfinalu eliminisao moćni Bajern iz Minhena.

Prva utakmica se igra 2. aprila u Briselu. Domaći pobjeđuju sa 1:0 golom koji u finišu postiže veliki Enco Šifo. Četrnaest dana kasnije, u Bukureštu se igra revanš. Pobjeda Steaue je sigurna i ubjedljiva: 3:0, s dva gola u prvom i jednim u drugom poluvremenu.

Finale je još davno zakazano u Sevilji kad se nije moglo znati da će do finala doći i šampion Kraljevine Španije: Barselona. Put do finala je impresivan: izbacili su Spartu iz Praga, Porto, Juventus te, naposljetku, u polufinalu, nakon ovog niza, iz današnje perspektive kontraintuitivno: Geteborg.  

Barselona je, ne treba ni reći, bila veliki favorit. Godinama kasnije, Viktor Piturka će se prisjetiti da su rumunski igrači bili presrećni već samim plasmanom u finale i prilikom da igraju protiv Barselone. Dvije godine prije finale, Steaua je učestvovala na turniru u Hihonu i taj isti Piturka je svom tada jednogodišnjem sinu kupio mali dres Barselone, a sada je, evo, igrao protiv Barselone za titulu prvaka Evrope.

Sevilja je u Andaluziji, nije u Kataloniji, ali to je ipak Španija, navijačima Barselone je, naravno, mnogo lakše doći u Sevilju nego navijačima iz Čaušeskuove Rumunije. Finale je jedna utakmica, Barselona je praktično igra na domaćem terenu. Logično je, dakle, da se Steaua primarno brani. Komandant odbrane je golman pamtljive fizionomije: Helmut Dukadam. Najkarakterističniji detalj na njegovom licu bili su bujni brkovi, u kontekstu imena mogli bismo skoro reći - ničeovski.

Klišejizirano govoreći, on je zaključao svoju mrežu i tokom devedeset minuta regularnog toka utakmice i tokom pola sata produžetaka. Ali trenutak njegovog herojstva, najvažniji trenutak njegovog profesionalnog života, da tako kažemo, a pod trenutkom ne podrazumijevamo nekoliko sekundi, nego ipak nekoliko dobrih minuta.

To je, čini mi se, jedinstvena važna utakmica gdje su se toliki penali poslije regularnog toka i produžetaka - promašivali. Češće su, ili ih ja barem bolje pamtim, one gdje se po pravilu puca neobično efikasno i precizno. Ali ovdje Barselona u penal seriji nije dala ni jedan jedini gol. A počelo je odlično za njih.

Postoji taj video snimak na zvaničnom UEFA sajtu. Postoji sigurno i drugdje, ali ja ga, evo, dok pišem tekst gledam sa tog “izvora”. Steaua šutira prva, šutira Mažearu, a Uruti brani njegov udarac. Zatim puca Aleksanko za Barselonu, a Dukadam brani.

Drugi penal za Rumune izvodi Boloni, a Uruti opet brani. Psihološka prednost, reklo bi se i malo veća nego maloprije, ponovo na strani Barselone. Puca Pedrasa, ali Dukadam opet brani. Prva četiri penala, nijedan gol, po dvije odbrane oba golmana. Lakatuš, međutim, puca, kako se to kaže, neodbranjivo, jako, pod prečku, a Dukadam brani i šut Pičija Alonsa. Sada je psihološka prednost na strani Rumuna.

Balint je siguran. Od Markosa Alonsa  zavisi da li će se serija nastaviti. Dukadam brani i njegov udarac, četiri penala igrača velike Barselone, a on brani sva četiri. Steaua postaje prvi evropski šampion ne samo iz Rumunije, nego i iz istočne Evrope te iz socijalističkog bloka uopšte. Kup pobjednika kupova osvajali su i Slovan iz Bratislave i Magdeburg (tadašnji DDR) i Dinamo iz Kijeva (dva puta) i Dinamo iz Tbilisija.

Interesantno je da za vrijeme socijalizma, Kup UEFA nikad nije osvojio klub iz socijalističke zemlje; Crvena zvezda i mađarski Videoton jesu dobacili do finala, ali su poraženi od Borusije iz Menhengladbaha odnosno Real Madrida, a Videoton je u finale stigao pobjedivši u polufinalu sarajevski Željezničar u (dvo)meču koji “Manijaci” nikad neće zaboraviti. Tek poslije pada Berlinskog zida, ovaj trofej stiže u vitrine najprije moskovskog CSKA, a zatim i petrogradskog Zenita odnosno Šahtara iz Donjecka.

Ali na stranu sada to, junak naše današnje priče Helmut Dukadam umro je 2. decembra 2024. Za reprezentaciju svoje zemlje nastupio je samo dva puta, pošto od Silviju Lunga nije uspio doći na red. Ipak, teško da će ijedan rumunski golman ikada biti toliko ikoničan kao Helmut Dukadam.