Puškašova Budimpešta: Glavni grad fudbalske Evrope

Prvog dana aprila 2026. bilo je tačno 99 godina od rođenja jednog od najvećih fudbalera u istoriji – Ferenca Puškaša. Nepunu deceniju nakon raspada Austrougarske, 1927. godine, u Budimpešti, u dunavsko-švapskoj porodici, rodilo se prvo dijete koje će očevo ime i novo porodično prezime proslaviti toliko da će se po njemu zvati najveći fudbalski stadion u Mađarskoj.

View this post on Instagram

A post shared by The Business Standard (@thebusinessstandard)

Centarhalf Vašaša, Ferenc Purceld, pred prelazak u Kišpešt, što će se ispostaviti kao potez koji će promijeniti istoriju mađarskog ali i svjetskog fudbala, sa suprugom, krojačicom Margit Biro, dobio je sina i nazvao ga po sebi.

Upravo u Kišpeštu Ferenc stariji će postati trener i na put izvesti Ferenca Puškaša kog svi znamo.

A kako je Purceld postalo Puškaš? Ferencu starijem je 1937. godine, prilikom polaganja ispita za trenersku licencu, savjetovano da, radi lakšeg života u samostalnoj Mađarskoj, promijeni njemačko prezime u mađarsko, a on je odabrao baš zvučno, Puškaš, što znači „strijelac“.

Ferenc senior je bio očigledno snalažljiv čovjek, pa Puškaš nije jedino ime koje je kreirao – svog sina, čudo od djeteta, predstavljao je kao nešto starijeg Mikloša Kovača, dok Ferenc mlađi nije napunio 12 godina i mogao da se pridruži timu – timu koji će od 1949. godine preuzeti mađarsko ministarstvo odbrane i nazvati ga Budapest Honved, od kada kreće klupska era uspjeha i nadovezuje se na uzlet mađarske „lake konjice“.

Gotovo devet decenija od kada je Ferenc senior stvorio prezime Puškaš ono je jedno od najmoćnijih u svijetu fudbala - nagrada za najbolji gol sezone nosi to ime, a od 2019. godine i nacionalni stadion reprezentacije Mađarske. Na Puškaš areni jedna od najvećih evropskih prestonica, Budimpešta, prvi put će biti domaćin velikog finala od kada se igra Liga šampiona u različitim formama i pod različitim nazivima.

Pari Sen Žermen će pokušati da postane tek deveti tim koji je odbranio krunu, a Arsenal da prvi put u 140 godina postojanja osvoji evropsku titulu. Mnogo je trivija koje su zanimljive uoči 30. maja, ali jedna je posebna – duel predstavnika najvećih evropskih metropola, Pariza i Londona, biće tek četvrti između klubova iz dva glavna grada Evrope u velikom finalu.

Još zanimljivija je da se ono igra na Puškaš areni, stadionu koji nosi ime po čovjeku učesniku prethodna tri finala između timova iz prestonica svojih država.

Real Madrid je osvojio pet vezanih titula šampiona Starog kontinenta od 1955. godine. Dva puta je pobijedio Rems, po jednom Fiorentinu, Milan i Ajntrah Frankfurt. Puškaš je prvi Evropski kup osvojio 1959. godine, pomogavši Realu da dođe do drugog finala s Remsom, u kom sam nije igrao zbog povrede.

Godinu kasnije na Hempden parku u Glazgovu dao je čak četiri gola Ajntrahtu, u pobjedi 7:3 (tri puta je pogađao Di Stefano), što je i dalje rekord finala, a 1960. godine prekinuta je dominacija kraljevskog kluba.

Pojavili su se Benfika i Bela Gutman i Realov arhineprijatelj, Barselona, koja ga je zaustavila na startu nokaut faze. Posljednjeg dana maja 1961. godine lisabonski crveni, predvođeni sa klupe velikim rivalom porodice Puškaš, Gutmanom, sputala je Barsine Mađare u Bernu i sa 3:2 detronizovala „kralja“.

Već naredne godine u Amsterdamu Real je tražio povratak na presto upravo protiv Benfike. Bio je to prvi sudar timova iz glavnih gradova Evrope u finalima, a Ferenc Puškaš bio je silno motivisan protiv čovjeka koji je bio konkurent njegovog oca za posao u Kišpeštu. Čuveni „Uči“ je dao sva tri gola Reala koji je dva puta vodio, ali je Benfika imala Euzebija – „Crni panter“ donio je preokret iz penala, a titulu Benfike odbranio nakon slobodnog udarca za 5:3.

Bio je to posljednji trenutak slavlja „orlova“ iz Lisabona, pošto je Bela Gutman "bacio" čuvenu kletvu zbog odbijanja uprave kluba da mu da povišicu – od tada Benfika je izgubila svih osam evropskih finala, prvo već naredne godine od Milana na Vembliju, kada je krenula era dominacije dva velikana iz Lombardije.

Takođe, bili su to posljednji Puškaševi golovi u finalima, koja je toliko volio – sa Di Stefanom drži rekord o broju pogodaka u mečevima za pehar – Realove superzvijezde pogađale su po sedam puta.

Novo finale igrao je već 1964. godine, ali je u njemu Sandro Macola odveo Inter do prve krune, 3:1, a Realova „kriza“ trajala je do 1966. i drugog sudara sa rivalom iz nekog glavnog grada – beogradskim Partizanom.

Bila je to oproštajna sezona ljevonoge polutke iz Budimpešte na kraju četvrte decenije života, a u njoj je sa pet golova učestvovao u šestom Kupu šampiona Reala. Svih pet dao je Fejenordu u dvomeču prvog kola, a igrao je još samo u Kilmanroku do kraja.

Real je potom eliminisao Anderleht i Inter i zakazao finale sa Veliborom Vasovićem, Milanom Galićem i saigračima na Hejselu, na kom je zaustavio moćni Partizan preokretom 2:1.

Osvojivši treći Kup šampiona Ferenc je želio da pođe očevim stopama, ali za razliku od Ferenca starijeg i sopstvene igračke karijere, njegova trenerska bila je burna, sa mnogo promjena i selidbi s kraja na kraj svijeta. Najuspješniji period trenerske karijere, čovjek koji je kao profesionalac dao preko 750 golova za Honved, Real i moćnu Mađarsku, imao je u Panatinaikosu, koji je vodio do titule prvaka Grčke 1972. godine, a godinu ranije do finala svog omiljenog Kupa šampiona!

Bio je to najsjajniji trenutak grčkog fudbala do 2004. godine i mitološkog Eura Helena u Portugalu, a čuda gle, ponovo je Puškaš bio dio pojave koja je u finalima najjačeg klupskog takmičenja Evrope rijetka kao Halejeva kometa – protivnik Panatinaikosa iz Atine bio je Ajaks iz Amsterdama. I to ne bilo koji, već Ajaks Rinusa Mihelsa, predvođen Krojfom i Neskensom, kao i još jednim dužnikom, od prije pet godina, kapitenom Veliborom Vasovićem.

„Kopljanici“ su slavili na Vembliju 2:0 i došli do prve evropske titule, a spriječili Puškaša da postane tek drugi čovjek koji je osvojio Kup šampiona i kao igrač i trener – prvi je to učinio legendarni defanzivac Reala, Migel Munjoz, koji je igrao s Puškašem, a kasnije ga trenirao.

Od tog finala u Londonu odigrano je 55 sezona Kupa i kasnije Lige šampiona, više puta mijenjan je format, novih 16 timova osvajalo je trofej, ali više od pola vijeka nije se desio sudar klubova iz dva glavna evropska grada (dva puta su se sudarili predstavnici Madrida, Real i Atletiko). To će se konačno desiti, tek četvrti put, a poetski je da borilište nosi ime čovjeka koji je na različite načine obilježio prethodna tri takva finala – prvo sa Benfikom kao najbolji golgeter, drugo s Partizanom kao legenda koja se oprašta dok je još na vrhu i treće sa Ajaksom kao trener grčkog čuda i nasljednik Ferenca starijeg.

Prosto je moralo da se desi da na 99 godina od rođenja Ferenca Purcelda u Budimpešti i 20 godina od smrti Ferenca Puškaša u istom gradu, jedna od najljepših evropskih prestonica i jedan od najmoćnijih stadiona bude domaćin meča sezone i poprište tog finala koje se prerijetko dešavalo u sedam decenija elitnog evropskog fudbala.